Waterschap Noorderzijlvest kan in september 2025 starten met het vergroten van de waterberging in De Onlanden. Op 14 augustus is het projectbesluit voor de realisatie van extra waterberging in de Onlanden vastgesteld door Gedeputeerde Staten van provincie Drenthe. Met de extra waterberging vergroot de bergingscapaciteit van De Onlanden binnen de bestaande kades van 7,5 naar 12,7 miljoen kubieke meter. Deze uitbreiding maakt het mogelijk om bij extreme weersomstandigheden tijdelijk meer water op te slaan voordat het wordt afgevoerd naar zee. Naar verwachting is de extra waterberging eind 2025/begin 2026 gedeeltelijk inzetbaar en in 2027 volledig afgerond.

Voor de uitvoering van de werkzaamheden is gekozen voor de zogeheten Hooiwegvariant. Met het projectbesluit kan fase één van deze variant, de vergroting van de waterberging worden uitgevoerd. Hiervoor komen twee nieuwe stuwen bij de Hooiweg. Bij inzet van de extra waterberging gaan deze stuwen omhoog, om water vast te houden. Ook past het waterschap de Doolhofstuw in het Peizerdiep aan en worden kades in het waterbergingsgebied verhoogd. Aanvullend vergroot het waterschap de pompcapaciteit van gemaal Zanddijk, worden de toegangswegen van TenneT en Gasunie verhoogd en treft het waterschap beschermingsmaatregelen bij woningen aan de Roderwolderweg en het Moleneind. Daarnaast wordt de capaciteit van gemaal Sandebuur aangepast. Dit gemaal valt buiten het projectgebied, maar watert wel af op De Onlanden. Aanpassingen worden daarom alvast meegenomen.

Extra capaciteit om water op te vangen
De extra waterberging, biedt ruimte aan nog eens 5,2 miljoen kuub water. Bij extreme regenval kan het waterpeil stijgen tot maximaal +18 cm NAP (voorheen -0,20 NAP). Hierdoor kan er bij extreme situaties tijdelijk (een aantal dagen) meer water worden opgevangen, voordat het naar zee wordt afgevoerd.

Natuur
Bij de uitbreiding wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de natuur in De Onlanden. Er komen vluchtheuvels voor dieren bij hoogwater, het waterschap gaat sloten dempen om kwelwater langer vast te houden, grond afplaggen langs sloten, een slenk aanleggen en in delen van het gebied de waterstand verhogen. Deze maatregelen die tot stand zijn gekomen in samenwerking met natuurorganisaties en terreinbeheerders, versterken de moerasnatuur en maken het ecosysteem robuuster. Het gebied tussen de Hooiweg en het Leekstermeer blijft buiten de extra waterberging, omdat dit een belangrijk broed- en leefgebied is voor vogels. Een deel van de natuurmaatregelen wordt uitgevoerd in fase één, tegelijk met de uitbreiding van de waterberging. De overige maatregelen volgen in fase twee van het project.

Van ontwerp naar projectbesluit
Het ontwerp-projectbesluit voor de extra waterberging lag van 19 december 2024 tot en met 30 januari 2025 ter inzage. Hierop kwamen in totaal tachtig zienswijzen binnen. Deze zienswijzen zijn door de provincie bij het vaststellen van het projectbesluit zorgvuldig meegewogen. Op basis van de zienswijzen en gesprekken met omwonenden zijn aanvullende maatregelen en maatwerkoplossingen opgenomen in het definitieve ontwerp. Het projectbesluit treedt 4 weken na publicatie in werking. Tegen het projectbesluit staat beroep open gedurende 6 weken (van 21 augustus tot en met 1 oktober 2025) bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Beperking wateroverlast
Door de versnelde klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast in Noord-Nederland toe. Binnen het project Droge Voeten 2050 hebben de noordelijke provincies en waterschappen onderzocht welke maatregelen nodig zijn om wateroverlast tot 2050 te beperken. Denk hierbij aan extra waterberging, verbeterde aansturing van gemalen, ophoging van kades en versterking van dijken. De optimalisatie van De Onlanden dat als sinds 2012 is ingericht als waterbergingsgebied, is een belangrijk onderdeel van dit project.

Meer informatie over de extra waterberging en het projectbesluit is te vinden via De Onlanden | Provincie Drenthe

[Provincie Drenthe]

De Provincie Drenthe en Waterschap Noorderzijlvest hebben een belangrijke stap gezet in de vergroting van de waterberging in natuurgebied De Onlanden. Gedeputeerde Staten hebben ingestemd met het ontwerp-projectbesluit voor de zogenoemde Hooiwegvariant. Dit ontwerp ligt, samen met het bijbehorende milieueffectrapport, van 10 december 2024 tot en met 21 januari 2025 ter inzage. Omwonenden en andere belanghebbenden kunnen in deze periode hun mening geven door een zienswijze in te dienen. Ook worden er in december en januari inloopbijeenkomsten georganiseerd in Peize en Roderwolde.

Samenwerking met de omgeving en aandacht voor natuur
De Hooiwegvariant is tot stand gekomen in samenwerking met inwoners en andere betrokkenen. Het plan zorgt voor extra waterberging binnen de bestaande kades van De Onlanden en draagt bij aan meer waterveiligheid. Tegelijkertijd beschermt het ontwerp de natuurwaarden. Door deze variant blijft het gebied tussen de Hooiweg en het Leekstermeer buiten de waterberging. Dit is namelijk een belangrijk broed- en leefgebied voor vogels en zo vindt er geen verstoring plaats. Om de natuur te behouden en zelfs te versterken, worden maatregelen genomen.

Gefaseerde uitvoering en aanvullend onderzoek in Eelderdiep Midden
Op 7 november 2023 kozen Gedeputeerde Staten de Hooiwegvariant als voorkeursalternatief. Sindsdien heeft Waterschap Noorderzijlvest het plan verder uitgewerkt. De uitvoering verloopt in twee fasen: eerst wordt gewerkt aan waterveiligheid en maatregelen voor natuurontwikkeling. Daarna volgen aanvullende maatregelen om de natuur verder te versterken. Deze gefaseerde aanpak biedt ruimte voor aanvullend onderzoek naar archeologische waarden in het gebied Eelderdiep Midden en naar de maximale stijging van de waterstand zonder schadelijke gevolgen voor de natuur.

Achtergrond: De Onlanden
De Onlanden, gelegen op de grens van Groningen en Drenthe, is een natuur- en waterbergingsgebied dat water opvangt bij extreme regenval. Dit voorkomt wateroverlast in beide provincies. Sinds de inrichting als waterberging in 2012 is het gebied uitgegroeid tot een waardevol natuurgebied met moerassen, bijzondere vogelsoorten en otters. Ook biedt het recreatiemogelijkheden zoals wandelpaden en kanoroutes. Door klimaatverandering is het echter noodzakelijk om de bergingscapaciteit te vergroten. Met de Hooiwegvariant stijgt de capaciteit van 7,5 miljoen naar 12,7 miljoen kubieke meter, met behoud van de natuur als belangrijke randvoorwaarde. Deze extra capaciteit zal naar verwachting eens in de 25 jaar nodig zijn.

Zienswijzen en inloopbijeenkomsten
Belangstellenden kunnen het ontwerp-projectbesluit en het milieueffectrapport vanaf 10 december digitaal inzien via de website van de provincie of op locatie bij het provinciehuis in Assen. Reageren kan door een zienswijze in te dienen via:
• E-mail: post@drenthe.nl onder vermelding van ‘Zienswijze ontwerp-projectbesluit Onlanden’.
• Online: via provincie.drenthe.nl/zienswijze (inloggen met DigiD).
• Schriftelijk: aan Gedeputeerde Staten van de provincie Drenthe, o.v.v. ‘Zienswijze ontwerp-projectbesluit Onlanden’, Postbus 122, 9400 AC Assen.

Daarnaast worden inloopbijeenkomsten georganiseerd waar belanghebbenden vragen kunnen stellen:
• 12 december, locatie: Bij Boon, Peize (16.00-20.00 uur)
• 17 december, locatie: Bij Boon, Peize (16.00–20.00 uur).
• 8 januari, locatie: Dorpshuis, Roderwolde (16.00–20.00 uur).

Vervolg
Na de periode van inzage en zienswijzen nemen Gedeputeerde Staten in 2025 een definitief besluit over de aanpak van de waterberging. De resultaten en de Nota van Antwoord worden gepubliceerd. Daarna volgt de uitvoering. Naar verwachting is de extra waterberging eind 2025 al gedeeltelijk inzetbaar.

In maart van dit jaar startte de provincie Drenthe op verzoek van het waterschap de procedure voor de extra waterberging in De Onlanden. In dit natuurgebied wordt bij heftige neerslag nu ook al water opgevangen. Klimaatscenario’s voorspellen steeds vaker periodes met hevige en langdurige regenval. Daarmee is extra ruimte voor waterberging nodig. Betrokkenen en omwonenden konden reageren op de plannen van het waterschap. Deze uitnodiging leverde dertig reacties op. De reacties zijn behandeld en beantwoord in een Nota van antwoord. Gedeputeerde Staten hebben deze op 29 november samen met de Nota kansrijke oplossingsrichtingen en koppelkansen vastgesteld.

Dertig reacties op de plannen
De ingekomen reacties waren divers van aard. Er kwamen vragen over de werking van de waterberging en de effecten van peilverhoging. Wat gebeurt er met de grond als er soms een aantal dagen extra water in het gebied staat? En heeft dit effect op mijn woning? Ook werd aandacht gevraagd voor natuurwaarden, de bodemkwaliteit en landbouwgronden. In de nota van antwoord wordt antwoord gegeven op de ingediende vragen en zorgen. Sommige benoemde aandachtspunten moeten verder onderzocht worden. Ze worden daarom meegenomen in de onderzoeken en MER. Er zijn ook verschillende koppelkansen ingediend. Een aantal koppelkansen wordt verder meegenomen in de planuitwerking of door andere partijen opgepakt.

Vervolgonderzoek omvat een nieuwe oplossingsrichting
De komende periode wordt onderzocht hoe de extra waterberging het beste kan worden ingericht. Uit het MER blijkt welke effecten er zijn op onder andere de flora en fauna in het gebied. Er worden drie oplossingsrichtingen onder de loep genomen. Naast twee bestaande oplossingsrichtingen uit de Toelichting (‘Alternatief Droge Voeten 2050’ en ‘Compartimentering kwetsbaar natuurgebied’) wordt er ook een nieuw ingebrachte oplossing meegenomen in het MER, genaamd ‘Optimaal natuuralternatief/ Hooiwegvariant’. Deze variant gaat meer in op mogelijkheden voor natuurontwikkeling. Denk daarbij aan het aanleggen van vluchtheuvels voor dieren, het dempen van bermsloten, het aanpassen van het waterpeil op specifieke plekken in het gebied en het verplaatsen van de stuwen aan de kant van het Leekstermeer.

Op weg naar een voorkeursalternatief
De komende maanden werkt het waterschap deze drie alternatieven verder uit tot een schetsontwerp. En worden er onderzoeken uitgevoerd. Dan volgt een toetsing en beoordeling op milieueffecten. Daaruit blijkt welke variant de beste resultaten oplevert en de minste negatieve effecten op milieu heeft, vanuit het oogpunt van waterberging én natuur. Uiteindelijk nemen Gedeputeerde Staten in 2024 het besluit aan welke variant uitvoering wordt gegeven. De provincie en het waterschap houden tijdens het hele traject nauw contact met de betrokken partners. Dit gebeurt via overleggen, individuele gesprekken en publieksbijeenkomsten. Wilt u op de hoogte blijven? Kijk dan op https://www.noorderzijlvest.nl/optimalisatie-van-de-onlanden en meld u aan voor de nieuwsbrief.

In het gebied De Onlanden bij Eelderwolde zijn natuur en waterberging allebei belangrijk. Als er veel neerslag valt, wordt hier water opgevangen. Daardoor hebben inwoners uit de omgeving zo min mogelijk last van het water. Doordat het klimaat verandert, wordt vaker en meer neerslag verwacht. Er moet daarom extra ruimte voor water komen. Het water kan dan tijdelijk (een aantal dagen) vastgehouden worden, voordat het water weer afgevoerd wordt naar zee. Hiervoor zijn een aantal plannen ontwikkeld.

Documenten ter inzage
Om deze extra waterberging ruimtelijk mogelijk te maken, start de provincie Drenthe op verzoek van het waterschap Noorderzijlvest een projectprocedure en een procedure voor een milieueffectrapportage. Dit gebeurt als projectbesluit onder de nieuwe Omgevingswet.

Hiervoor ligt het document ‘Toelichting projectbesluit en milieueffectrapportage’ van vrijdag 11 maart tot en met donderdag 5 mei 2022 voor iedereen ter inzage. Het is te vinden op www.officielebekendmakingen.nl . Ook inzage op het gemeentehuis in Vries is mogelijk.

Informatiebijeenkomsten
Op dinsdag 22 maart is er van 20.00 tot 21.00 uur een digitale bijeenkomst waarin de plannen voor extra waterberging in De Onlanden verder worden toegelicht.

Verder zijn er 3 fysieke informatiebijeenkomsten gepland waar de plannen worden toegelicht en waar u vragen kunt stellen:
• Dinsdag 29 maart van 20.00 – 22.00 uur, Hotel van der Valk, Hoogkerk/Eelderwolde;
• Dinsdag 5 april van 20.00 – 22.00 uur, MFA de Doefkamp, Roderwolde;
• Donderdag 7 april van 20.00 – 22.00 uur, Bij Boon, Peize.

Meer informatie
Meer informatie over het project, de plannen voor De Onlanden en de link voor de digitale bijeenkomst op 22 maart is te vinden op www.noorderzijlvest.nl/optimalisatie-van-de-onlanden.