Waterschap Noorderzijlvest kan in september 2025 starten met het vergroten van de waterberging in De Onlanden. Op 14 augustus is het projectbesluit voor de realisatie van extra waterberging in de Onlanden vastgesteld door Gedeputeerde Staten van provincie Drenthe. Met de extra waterberging vergroot de bergingscapaciteit van De Onlanden binnen de bestaande kades van 7,5 naar 12,7 miljoen kubieke meter. Deze uitbreiding maakt het mogelijk om bij extreme weersomstandigheden tijdelijk meer water op te slaan voordat het wordt afgevoerd naar zee. Naar verwachting is de extra waterberging eind 2025/begin 2026 gedeeltelijk inzetbaar en in 2027 volledig afgerond.

Voor de uitvoering van de werkzaamheden is gekozen voor de zogeheten Hooiwegvariant. Met het projectbesluit kan fase één van deze variant, de vergroting van de waterberging worden uitgevoerd. Hiervoor komen twee nieuwe stuwen bij de Hooiweg. Bij inzet van de extra waterberging gaan deze stuwen omhoog, om water vast te houden. Ook past het waterschap de Doolhofstuw in het Peizerdiep aan en worden kades in het waterbergingsgebied verhoogd. Aanvullend vergroot het waterschap de pompcapaciteit van gemaal Zanddijk, worden de toegangswegen van TenneT en Gasunie verhoogd en treft het waterschap beschermingsmaatregelen bij woningen aan de Roderwolderweg en het Moleneind. Daarnaast wordt de capaciteit van gemaal Sandebuur aangepast. Dit gemaal valt buiten het projectgebied, maar watert wel af op De Onlanden. Aanpassingen worden daarom alvast meegenomen.

Extra capaciteit om water op te vangen
De extra waterberging, biedt ruimte aan nog eens 5,2 miljoen kuub water. Bij extreme regenval kan het waterpeil stijgen tot maximaal +18 cm NAP (voorheen -0,20 NAP). Hierdoor kan er bij extreme situaties tijdelijk (een aantal dagen) meer water worden opgevangen, voordat het naar zee wordt afgevoerd.

Natuur
Bij de uitbreiding wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de natuur in De Onlanden. Er komen vluchtheuvels voor dieren bij hoogwater, het waterschap gaat sloten dempen om kwelwater langer vast te houden, grond afplaggen langs sloten, een slenk aanleggen en in delen van het gebied de waterstand verhogen. Deze maatregelen die tot stand zijn gekomen in samenwerking met natuurorganisaties en terreinbeheerders, versterken de moerasnatuur en maken het ecosysteem robuuster. Het gebied tussen de Hooiweg en het Leekstermeer blijft buiten de extra waterberging, omdat dit een belangrijk broed- en leefgebied is voor vogels. Een deel van de natuurmaatregelen wordt uitgevoerd in fase één, tegelijk met de uitbreiding van de waterberging. De overige maatregelen volgen in fase twee van het project.

Van ontwerp naar projectbesluit
Het ontwerp-projectbesluit voor de extra waterberging lag van 19 december 2024 tot en met 30 januari 2025 ter inzage. Hierop kwamen in totaal tachtig zienswijzen binnen. Deze zienswijzen zijn door de provincie bij het vaststellen van het projectbesluit zorgvuldig meegewogen. Op basis van de zienswijzen en gesprekken met omwonenden zijn aanvullende maatregelen en maatwerkoplossingen opgenomen in het definitieve ontwerp. Het projectbesluit treedt 4 weken na publicatie in werking. Tegen het projectbesluit staat beroep open gedurende 6 weken (van 21 augustus tot en met 1 oktober 2025) bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Beperking wateroverlast
Door de versnelde klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast in Noord-Nederland toe. Binnen het project Droge Voeten 2050 hebben de noordelijke provincies en waterschappen onderzocht welke maatregelen nodig zijn om wateroverlast tot 2050 te beperken. Denk hierbij aan extra waterberging, verbeterde aansturing van gemalen, ophoging van kades en versterking van dijken. De optimalisatie van De Onlanden dat als sinds 2012 is ingericht als waterbergingsgebied, is een belangrijk onderdeel van dit project.

Meer informatie over de extra waterberging en het projectbesluit is te vinden via De Onlanden | Provincie Drenthe

[Provincie Drenthe]

Waterschap Noorderzijlvest wil extra waterberging realiseren in De Onlanden met het doel wateroverlast in de regio zoveel mogelijk voorkomen en inspelen op toekomstige klimaatscenario’s. Om dit ruimtelijk mogelijk te maken heeft het waterschap provincie Drenthe gevraagd een projectprocedure te doorlopen en een procedure voor een milieueffectrapportage. Gedeputeerde Staten hebben hiermee ingestemd en starten een projectbesluit onder de nieuwe Omgevingswet.

Dit projectbesluit kent verschillende stappen en is de opvolger van het huidige provinciaal inpassingsplan. Het waterschap en de provincie kiezen voor deze procedure, omdat De Onlanden meerdere gemeenten doorkruist en definitieve besluitvorming naar verwachting valt onder de nieuwe Omgevingswet. Gedeputeerde Staten zijn bevoegd gezag voor het projectbesluit en met de instemming voor deze procedure is de eerste stap in dit proces gezet. Het gaat om het publiceren van een kennisgeving met het document ‘Toelichting projectbesluit en milieueffectrapportage’. Dit document ligt vanaf vrijdag 11 maart acht weken voor iedereen ter inzage.

Reageren op het plan
Tijdens deze acht weken kan iedereen die dat wil, een reactie indienen op deze stukken, gericht aan Gedeputeerde Staten. Daarnaast vinden gesprekken plaats met diverse belangenorganisaties in het gebied. Ook houdt het waterschap op 22 maart een digitale bijeenkomst en op 29 maart, 5 en 7 april zijn er fysieke informatiebijeenkomsten in Eelderwolde, Roderwolde en Peize. Hier worden de plannen en mogelijke maatregelen besproken en de procedure uitgelegd. Meer informatie staat op www.noorderzijlvest.nl/optimalisatie-van-de-onlanden/.

Waarom extra waterberging
De Onlanden is een natuurgebied waar bij heftige neerslag, ook water opgevangen wordt. De afgelopen weken is een voorbeeld hiervan. Toen viel er heel veel regen en is de waterberging ingezet om wateroverlast voor de regio te beperken. Klimaatscenario’s voorspellen steeds vaker hevige en langdurige regenval. Daarom is meer ruimte voor water nodig. Er kan nu 7,5 miljoen kuub water in De Onlanden opgevangen worden. De plannen voor de extra waterberging biedt nog eens ruimte aan 5,2 miljoen kuub water. Hierdoor kan er bij extreme situaties tijdelijk (een aantal dagen) meer water opgevangen worden, voordat het naar zee wordt afgevoerd. Daarbij zijn de meest kwetsbare gebieden als laatste aan de beurt om extra water op te vangen. In 2025 moet het gebied klaar zijn om extra water te bergen.

Betrokken partijen
Initiatiefnemer Waterschap Noorderzijlvest en bevoegd gezag Provincie Drenthe werken bij de realisatie van extra waterberging in De Onlanden samen met Provincie Groningen en de gemeenten Tynaarlo en Noordenveld. Ook de terreinbeheerders Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Stichting Het Drentse Landschap praten mee. De besturen van deze partijen besloten afgelopen najaar tot het verder uitwerken van de realisatie van de waterberging binnen de grenzen van De Onlanden, met aandacht voor de kwetsbare natuur. Dat gebeurde nadat duidelijk werd dat alternatieven buiten de grenzen van de Onlanden op de korte termijn niet haalbaar zijn. Ook voor de langere termijn blijven de betrokken partijen met elkaar in gesprek. Er komt een toekomstvisie op het watersysteem buiten De Onlanden, waarin ook andere thema’s als landbouwtransitie en natuurdoelen worden meegenomen.

In Zuidlaren is bij de vervanging van het riool aan Domineeskamp een waterberging gerealiseerd van steenwol. Een methode die voor het eerst is toegepast in de provincie Drenthe. Waar op andere plekken in de gemeente wateroverlast bij hevige regenval wordt voorkomen door bijvoorbeeld het water af te voeren naar vijvers, plassen of wadi’s, is dat hier niet mogelijk. Deze relatief nieuwe methode is dan een goed alternatief. De werkzaamheden worden uitgevoerd door de firma Zuidema in opdracht van de gemeente.

Hoe werkt het?
Regenwater wordt via het hemelwaterriool afgevoerd naar de steenwolpakketten, die het water absorberen. Vervolgens komt dit water gedoseerd terecht in de ondergrond. Dit systeem is hier mogelijk, omdat in dit gedeelte van Zuidlaren de ondergrond uit zand bestaat. In tegenstelling tot bijvoorbeeld leem, kan een zandbodem water opnemen.

Toekomst
De gemeente Tynaarlo gaat dit systeem vaker toepassen daar waar het mogelijk en wenselijk is. De eerstvolgende plek waar een waterberging van steenwol wordt gerealiseerd is aan de Elingshof/Borgwallinge in Zuidlaren. Dit gebeurt gelijktijdig met de vervanging van het riool. Naar alle waarschijnlijkheid gebeurt dit half februari.